Có Nên Quét Bông Thụ Phấn Cho Sầu Riêng?

Trong những năm gần đây, khi cây sầu riêng trở thành một trong những cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, bà con nông dân cũng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến từng chi tiết trong quá trình làm bông, thụ phấn và nuôi trái.

Chỉ cần một khâu nhỏ làm sai, cả vụ mùa có thể bị ảnh hưởng. Chính vì vậy, mỗi khi bước vào mùa hoa sầu riêng, một câu hỏi quen thuộc lại được rất nhiều nhà vườn đặt ra: Có nên quét bông thụ phấn cho sầu riêng hay không?

Có người cho rằng phải quét bông thì tỷ lệ đậu trái mới cao. Có người lại nói cứ để tự nhiên, cây vẫn đậu trái rất tốt. Nhiều nhà vườn thấy người khác làm thì cũng làm theo, nhưng thực sự chưa hiểu rõ việc quét bông có cần thiết hay không.

Chính vì vậy, có những vườn tốn rất nhiều công sức đi quét bông từng đêm, nhưng cuối cùng tỷ lệ đậu trái vẫn không cao như mong muốn. Trong khi đó, lại có những vườn gần như không hề can thiệp vào quá trình thụ phấn, vậy mà cây vẫn đậu trái rất tốt. Để hiểu rõ vấn đề này, trước hết cần nhìn lại cách mà cây sầu riêng thụ phấn trong tự nhiên.

Hoa sầu riêng có một đặc điểm khá đặc biệt so với nhiều loại cây ăn trái khác. Hoa thường bắt đầu nở vào buổi chiều tối và rơi phấn mạnh nhất vào ban đêm, thường từ khoảng 7 giờ tối đến 10 giờ tối.

Đây cũng là thời điểm nhụy hoa tiếp nhận phấn tốt nhất. Trong điều kiện tự nhiên, việc thụ phấn của sầu riêng chủ yếu nhờ vào côn trùng hoạt động ban đêm như ong, bướm đêm, bọ cánh cứng… cùng với sự rung động của gió và môi trường xung quanh.

Khi côn trùng bay từ hoa này sang hoa khác để hút mật, phấn hoa sẽ dính vào cơ thể chúng và vô tình được chuyển sang nhụy của những bông hoa khác. Quá trình này diễn ra rất tự nhiên và đã tồn tại hàng trăm năm trước khi con người can thiệp vào kỹ thuật trồng trọt.

Chính vì vậy, trong nhiều vườn sầu riêng lâu năm, đặc biệt là những vườn có hệ sinh thái tự nhiên tốt, tỷ lệ đậu trái vẫn rất cao dù nhà vườn không hề quét bông thụ phấn. Điều này cho thấy bản thân cây sầu riêng vốn đã có cơ chế thụ phấn khá hiệu quả nếu điều kiện tự nhiên thuận lợi.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, quá trình thụ phấn tự nhiên có thể bị ảnh hưởng, và đó cũng là lý do vì sao việc quét bông thụ phấn được nhiều nhà vườn áp dụng như một biện pháp hỗ trợ.

Thực tế cho thấy, những vườn sầu riêng nằm ở khu vực ít côn trùng hoạt động hoặc những vườn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật quá nhiều thường gặp tình trạng thụ phấn kém hơn. Khi số lượng côn trùng giảm, khả năng vận chuyển phấn giữa các bông hoa cũng giảm theo.

Ngoài ra, thời tiết cũng là yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến khả năng thụ phấn của sầu riêng. Nếu trong giai đoạn hoa nở rộ mà gặp mưa, sương nhiều hoặc độ ẩm quá cao, phấn hoa có thể bị ướt và giảm khả năng thụ tinh. Trong những điều kiện như vậy, việc quét bông thụ phấn có thể giúp tăng khả năng tiếp xúc giữa phấn và nhụy, từ đó cải thiện tỷ lệ đậu trái.

Một trường hợp khác cũng thường được nhắc đến là những vườn trồng thuần một giống sầu riêng trên diện tích lớn. Một số giống sầu riêng có khả năng tự thụ phấn không quá mạnh, nếu trong vườn chỉ có một giống duy nhất thì tỷ lệ thụ phấn chéo có thể giảm.

Khi đó, việc quét bông giúp chuyển phấn giữa các hoa với nhau, hỗ trợ quá trình thụ phấn diễn ra thuận lợi hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cứ trồng sầu riêng là phải

quét bông thụ phấn. Trên thực tế, rất nhiều vườn sầu riêng hiện nay vẫn đậu trái tốt mà không cần thực hiện công đoạn này.

Một số sai lầm khi quét bông

Nếu vườn có hệ sinh thái tốt, có nhiều côn trùng tự nhiên, thời tiết trong giai đoạn hoa nở khô ráo, ổn định và cây sầu riêng phát triển khỏe mạnh thì khả năng thụ phấn tự nhiên của cây rất cao. Trong những điều kiện như vậy, việc quét bông đôi khi không mang lại hiệu quả rõ rệt, thậm chí nếu thực hiện không đúng cách còn có thể làm rụng hoa hoặc gây tổn thương nhụy.

Không ít nhà vườn vì quá lo lắng về tỷ lệ đậu trái nên quét bông quá mạnh tay, khiến cuống hoa bị gãy hoặc nhụy hoa bị hư hại. Kết quả là thay vì giúp cây đậu trái nhiều hơn, việc quét bông lại vô tình làm giảm số lượng hoa có khả năng phát triển thành trái.

Một sai lầm khác cũng khá phổ biến là quét bông không đúng thời điểm. Như đã nói, hoa sầu riêng rơi phấn mạnh nhất vào buổi tối. Nếu quét bông quá sớm khi phấn chưa rơi nhiều thì gần như không có tác dụng.

Thời điểm phù hợp nhất thường là từ khoảng 7 giờ đến 10 giờ tối, khi hoa đã nở hoàn toàn và phấn bắt đầu rơi nhiều. Ngoài ra, việc quét bông cũng không cần thực hiện quá nhiều lần. Chỉ cần quét vào những đêm hoa nở rộ là đã đủ để hỗ trợ quá trình thụ phấn, nếu làm liên tục nhiều ngày vừa tốn công vừa không mang lại thêm hiệu quả đáng kể.

Điều quan trọng hơn cả: sức cây

Tuy nhiên, khi nói đến việc đậu trái của sầu riêng, điều quan trọng nhất vẫn không nằm ở việc có quét bông hay không, mà nằm ở sức khỏe của cây.

Một cây sầu riêng có bộ rễ khỏe, dinh dưỡng cân đối và sinh trưởng ổn định sẽ có khả năng giữ hoa và nuôi trái tốt hơn rất nhiều so với những cây yếu hoặc bị mất cân đối dinh dưỡng. Trong nhiều trường hợp, cây sầu riêng ra hoa rất nhiều nhưng vẫn rụng hàng loạt vì cây đang dư đạm, ra đọt liên tục hoặc bộ rễ hoạt động kém. Khi đó, dù có quét bông kỹ đến đâu thì tỷ lệ đậu trái vẫn không cao.

Thực tế từ nhiều vườn sầu riêng cho thấy những vườn chăm sóc tốt, bộ rễ phát triển mạnh, đất tơi xốp và dinh dưỡng cân đối thường có tỷ lệ đậu trái tự nhiên rất cao. Những vườn này đôi khi không cần bất kỳ biện pháp thụ phấn nhân tạo nào mà cây vẫn đậu trái đều.

Ngược lại, những vườn cây yếu, thiếu dinh dưỡng hoặc mất cân đối sinh trưởng thường phải can thiệp rất nhiều nhưng hiệu quả vẫn không như mong muốn. Điều này cho thấy rằng kỹ thuật chăm sóc tổng thể của vườn sầu riêng mới là yếu tố quyết định đến năng suất cuối cùng.

Vì vậy, khi bước vào mùa hoa sầu riêng, bà con không nên quá phụ thuộc vào việc quét bông như một giải pháp bắt buộc. Việc quét bông chỉ nên được xem là một biện pháp hỗ trợ trong những điều kiện bất lợi như thời tiết ẩm ướt, ít côn trùng hoặc vườn trồng thuần một giống. Trong những điều kiện thuận lợi, cây sầu riêng hoàn toàn có thể tự thụ phấn rất tốt mà không cần nhiều sự can thiệp của con người.

Làm nông nghiệp lâu năm mới thấy rằng không phải lúc nào làm nhiều cũng mang lại hiệu quả tốt hơn. Đôi khi điều quan trọng nhất là hiểu rõ đặc tính của cây trồng và biết khi nào nên can thiệp, khi nào nên để tự nhiên. Một người nông dân giỏi không phải là người làm nhiều công đoạn nhất, mà là người biết cách quan sát vườn cây của mình và đưa ra những quyết định phù hợp trong từng giai đoạn sinh trưởng.

Với cây sầu riêng cũng vậy. Khi cây khỏe mạnh, thời tiết thuận lợi và hệ sinh thái vườn ổn định, quá trình thụ phấn tự nhiên thường đã đủ để giúp cây đậu trái tốt. Và trong nhiều trường hợp, điều tốt nhất mà người trồng sầu riêng có thể làm cho vườn cây của mình chính là tập trung chăm sóc cho cây thật khỏe, bởi khi cây khỏe thì việc ra hoa, thụ phấn và nuôi trái sẽ diễn ra thuận lợi hơn rất nhiều.