Bệnh Thán Thư Do 𝐶𝑜𝑙𝑙𝑒𝑡𝑜𝑡𝑟𝑖𝑐ℎ𝑢𝑚 spp.colletotrichum

Bệnh Thán Thư Do 𝐶𝑜𝑙𝑙𝑒𝑡𝑜𝑡𝑟𝑖𝑐ℎ𝑢𝑚 spp.

1. Giới thiệu

Chi 𝐶𝑜𝑙𝑙𝑒𝑡𝑜𝑡𝑟𝑖𝑐ℎ𝑢𝑚 là một nhóm nấm gây bệnh quan trọng trên nhiều loại cây trồng, đặc biệt ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Chúng là tác nhân chính gây bệnh thán thư trên lá, hoa, quả của nhiều cây ăn quả như xoài, sầu riêng, bơ, ớt, tiêu, cà phê, và các loại rau.

Cơ chế: Bào tử nấm phát tán nhờ gió, nước mưa hoặc nước tưới. Khi tiếp xúc với bề mặt lá trong điều kiện ẩm ướt, bào tử nảy mầm và xâm nhiễm qua các lỗ khí khổng hoặc các vết thương cơ giới (do côn trùng cắn, gió làm rách lá).

2. Triệu chứng nhận biết trên lá

Bệnh thán thư có những đặc điểm nhận diện rất đặc trưng, thường bắt đầu từ lá già sau đó lan dần lên lá non:

Vị trí bắt đầu: Vết bệnh thường xuất hiện đầu tiên ở chóp lá hoặc mép lá, sau đó lan dần vào phía trong phiến lá.

Hình thái vết bệnh:

Vết bệnh là những đốm màu nâu sẫm, khô và hơi lõm xuống so với bề mặt lá.

Điểm đặc trưng nhất là các vòng tròn đồng tâm màu nâu xám hoặc các đường vân gợn sóng xuất hiện trên vết bệnh.

Ranh giới giữa phần mô bệnh và mô khỏe rất rõ rệt, thường có một viền màu nâu đậm hoặc màu đen, bao quanh bởi một quầng vàng nhạt.

Hậu quả: Khi bệnh nặng, các vết bệnh liên kết lại làm cháy một mảng lớn của lá, lá bị xoăn lại, khô và rụng sớm. Cây bị mất bộ lá sẽ trở nên còi cọc, kém phát triển và giảm khả năng đậu trái.

3. Điều kiện phát sinh bệnh

Bệnh thán thư phát triển mạnh nhất khi có sự kết hợp của các yếu tố sau:

Ẩm độ cao: Mùa mưa kéo dài, sương mù nhiều hoặc tưới nước quá muộn vào chiều tối là thời điểm nấm bùng phát mạnh nhất.
Dinh dưỡng mất cân đối: Bón thừa đạm làm lá mỏng, mềm, yếu, tạo điều kiện cho nấm dễ dàng xâm nhập. Thiếu các trung vi lượng như Canxi (Ca) và Magie (Mg) cũng làm vách tế bào lá yếu đi.
Mật độ vườn: Vườn trồng quá dày, không được tỉa cành tạo tán, gây rậm rạp và thiếu ánh sáng (ẩm độ bên trong tán cao).

4. Kiểm soát

Kiểm soát sinh học

Mục tiêu: Giảm áp lực bệnh bằng cách tạo hệ vi sinh đối kháng, cạnh tranh dinh dưỡng, tiết kháng sinh, hoặc ký sinh trực tiếp lên nấm bệnh.

𝑇𝑟𝑖𝑐ℎ𝑜𝑑𝑒𝑟𝑚𝑎: ký sinh sợi nấm Colletotrichum, tiết enzyme phân giải vách tế bào nấm, dùng xử lý đất, tàn dư cây.
𝐵𝑎𝑐𝑖𝑙𝑙𝑢𝑠 – cạnh tranh vị trí, tiết lipopeptide kháng nấm, phun phòng trên lá và hoa.
𝑆𝑡𝑟𝑒𝑝𝑡𝑜𝑚𝑦𝑐𝑒𝑠– tiết nhiều loại kháng sinh (streptomycin, nystatin, polyene) và enzyme chitinase, ức chế sự nảy mầm của bào tử.

Kết hợp vi sinh hoặc chế phẩm hữu cơ sinh học để vừa bón phân vừa phòng bệnh; lưu ý mật độ vi sinh phải đủ cao và môi trường bảo quản phù hợp.

Kiểm soát hóa học

Mục tiêu: Diệt hoặc kìm hãm nấm trong giai đoạn mầm bệnh còn yếu hoặc vừa mới xuất hiện. Cần luân phiên hoạt chất để tránh kháng thuốc.

Nhóm hoạt chất phòng bệnh:

Đồng: Copper hydroxide, Copper oxychloride, Copper sulfate – tạo màng bảo vệ bề mặt lá, ức chế nấm xâm nhập.
Dithiocarbamate: Mancozeb, Zineb – phổ rộng, ít kháng, thường kết hợp với hoạt chất lưu dẫn.
Chloronitrile: Chlorothalonil – phòng ngừa tốt, không lưu dẫn.
Nhóm hoạt chất trị bệnh (lưu dẫn):
Triazole: Tebuconazole, Difenoconazole, Propiconazole – ức chế tổng hợp ergosterol của nấm.
QoI (strobilurin): Azoxystrobin, Pyraclostrobin, Trifloxystrobin – diệt nấm ở giai đoạn hô hấp ty thể.
Benzimidazole: Thiophanate-methyl – ức chế phân bào của nấm (đã cấm).

Nguyên tắc sử dụng:

Phun phòng trước và sau những đợt mưa dài, trong giai đoạn ra hoa, quả non.
Kết hợp mancozeb + tebuconazole hoặc copper + azoxystrobin để vừa phòng vừa trị.
Luân phiên hoạt chất giữa các nhóm FRAC để hạn chế kháng thuốc.

Qua bài viết, hy vọng bà con có thêm một kiến thức hữu ích để áp dụng cho vườn cây của mình. Tin Cậy luôn đồng hành cùng bà con xây dựng nền nông nghiệp bền vững. Chào và hẹn gặp lại bà con!