3 Vấn Đề Khiến Sầu Riêng Việt Dễ Bị Trả Hàng Khi Xuất Khẩu

Có một thời, chỉ cần sầu riêng tới mùa là thương lái chạy khắp nơi tìm hàng. Nhà vườn chỉ cần có trái đẹp, đủ tuổi cắt là đã có người đặt cọc trước. Ai cũng nghĩ sầu riêng Việt Nam đang bước vào thời kỳ vàng, làm tới đâu bán tới đó.

Nhưng vài năm trở lại đây, câu chuyện xuất khẩu sầu riêng bắt đầu không còn dễ như trước. Nhiều lô hàng bị kiểm tra gắt gao hơn, có lô bị cảnh báo, thậm chí bị trả về. Điều này khiến không ít doanh nghiệp lo lắng, còn người nông dân cũng bắt đầu chạnh lòng.

Bởi khi một lô hàng bị trả về, người thiệt cuối cùng vẫn là nhà vườn. Giá bị ép xuống, đầu ra chậm lại, thương lái thu mua khó hơn. Có những thời điểm trái chín đầy vườn nhưng bán rất chậm vì thị trường siết kiểm tra. Nhiều người cứ nghĩ nguyên nhân là do thị trường khó tính.

Nhưng thật ra, nếu nhìn kỹ sẽ thấy phần lớn vấn đề đều bắt đầu từ chính cách làm của mình. Hiện nay, có ba vấn đề lớn đang khiến sầu riêng Việt dễ bị trả hàng xuất khẩu nhất. Và điều đáng nói là cả ba vấn đề này đều liên quan trực tiếp đến cách canh tác của nhà vườn.

1. Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức cho phép

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến nhiều lô sầu riêng bị cảnh báo trong thời gian qua.

Thực tế, nghề trồng sầu riêng hiện nay áp lực sâu bệnh rất lớn. Nấm, rầy, bọ trĩ, thối trái, xì mủ… xuất hiện quanh năm. Chính vì vậy, nhiều nhà vườn có tâm lý “phòng còn hơn trị”, thấy hơi có dấu hiệu là xịt thuốc ngay.

Có những vườn gần ngày cắt vẫn còn phun thuốc vì sợ trái xấu, sợ sâu ăn gai, sợ thương lái chê. Nhưng điều nguy hiểm là nhiều người lại không để ý đến thời gian cách ly.

Ngày trước bán trong nước, chuyện này có thể chưa bị kiểm tra quá gắt. Nhưng xuất khẩu bây giờ khác hoàn toàn. Họ kiểm rất kỹ dư lượng thuốc còn tồn trên trái. Chỉ cần vượt ngưỡng cho phép là cả lô hàng có nguy cơ bị trả về. Điều đáng buồn là có khi chỉ một vài vườn làm không đúng cũng ảnh hưởng đến uy tín của cả vùng trồng.

Nhiều nông dân vẫn còn thói quen nghe đại lý giới thiệu gì thì dùng đó, hoặc thấy người khác pha mạnh thì mình cũng làm theo. Có khi một lần phun trộn tới vài loại thuốc khác nhau mà không hiểu rõ hoạt chất bên trong. Làm kiểu đó cây có thể đẹp nhanh trước mắt, nhưng rủi ro lâu dài rất lớn.

Thực ra, cây khỏe tự nhiên sẽ ít phụ thuộc thuốc hơn rất nhiều. Những vườn chăm bộ rễ tốt, đất khỏe, cân bằng dinh dưỡng thường ít sâu bệnh hơn các vườn lạm dụng hóa học.

Nhiều nhà vườn hiện nay bắt đầu chuyển sang hướng tăng hữu cơ, dùng đạm cá, men vi sinh để cây khỏe từ bên trong. Khi cây khỏe, lá dày, bộ rễ mạnh thì khả năng chống chịu cũng tốt hơn, giảm áp lực phải phun thuốc liên tục.

Đó là hướng đi bền hơn rất nhiều cho những ai muốn làm sầu riêng lâu dài.

2. Trái chưa đủ độ già nhưng vẫn cắt bán

Đây là chuyện mà nhiều người trong nghề đều biết, nhưng không phải ai cũng dám nói ra. Khi giá cao, nhiều nơi xuất hiện tình trạng cắt non để bán sớm. Có người sợ mưa gió, sợ rụng trái. Có người thấy thương lái trả giá cao nên muốn cắt nhanh.

Cũng có trường hợp chạy theo sản lượng, chưa tới tuổi trái đã thu hoạch. Hậu quả là khi xuất khẩu sang nước ngoài, trái không đạt chất lượng. Cơm nhão, sượng, không thơm hoặc chín không đều. Người tiêu dùng ăn một lần không ngon là họ mất niềm tin ngay.

Điều nguy hiểm nhất là chuyện này ảnh hưởng trực tiếp đến thương hiệu sầu riêng Việt Nam. Bởi khách hàng nước ngoài không biết trái đó của riêng ai. Họ chỉ biết đó là sầu riêng từ Việt Nam.

Có những thị trường kiểm tra rất kỹ độ già của trái. Nếu phát hiện trái non hoặc chất lượng không đạt, họ sẽ siết kiểm tra toàn bộ các lô sau. Lúc đó không chỉ doanh nghiệp xuất khẩu khó khăn mà cả người nông dân cũng bị ảnh hưởng theo.

Nghề làm sầu riêng bây giờ không thể còn kiểu ăn xổi được nữa. Bán được một lứa non có thể lời trước mắt, nhưng lại mất uy tín lâu dài.

Những nhà vườn giữ được đầu ra ổn định thường là những người rất kỹ trong khâu thu hoạch. Họ chấp nhận chờ đủ ngày, đủ tuổi trái mới cắt. Vì họ hiểu rằng chất lượng mới là thứ giữ khách lâu dài.

3. Mã số vùng trồng và quy trình canh tác chưa đồng đều

Hiện nay, muốn xuất khẩu chính ngạch thì vùng trồng phải có mã số rõ ràng và quy trình sản xuất phải minh bạch. Nhưng thực tế, nhiều nơi vẫn còn làm rất tự phát.

Có vườn đăng ký mã số vùng trồng nhưng lại không ghi chép đầy đủ quá trình sử dụng phân thuốc. Có nơi mượn mã số của vùng khác để bán hàng. Thậm chí có trường hợp trộn hàng không đạt chuẩn vào chung lô xuất khẩu.

Khi phía nhập khẩu kiểm tra phát hiện sai phạm, hậu quả không chỉ dừng ở một lô hàng mà có thể ảnh hưởng tới cả mã số vùng trồng đó. Điều này rất đáng tiếc vì chỉ cần một vài người làm sai là rất nhiều nhà vườn làm đúng cũng bị liên lụy.

Nhiều nông dân hiện nay vẫn nghĩ rằng mã số vùng trồng là chuyện của doanh nghiệp. Nhưng thật ra, người quyết định chất lượng cuối cùng vẫn là nhà vườn.

Nếu quy trình chăm sóc không ổn định, dùng thuốc không kiểm soát, không ghi chép rõ ràng thì rất khó đi đường dài với thị trường xuất khẩu. Làm nông bây giờ không còn chỉ là chuyện chăm cây nữa, mà còn là câu chuyện của ý thức và trách nhiệm.

Người làm sầu riêng hiện nay cần hiểu rằng thị trường đã thay đổi rất nhiều. Không còn thời chỉ cần có trái là bán được giá cao như trước nữa. Tương lai của sầu riêng Việt sẽ phụ thuộc vào chất lượng thật sự chứ không phải sản lượng. Vì vậy, muốn đi đường dài, nhà vườn phải thay đổi từ tư duy canh tác đến cách chăm cây.

Giảm dần việc lạm dụng thuốc. Tập trung nuôi bộ rễ khỏe.

Tăng hữu cơ để cây khỏe tự nhiên. Thu hoạch đúng tuổi trái.

Và quan trọng nhất là làm nông có trách nhiệm hơn với chính thương hiệu nông sản của mình.

Bởi cuối cùng, điều giữ được giá trị lâu dài cho trái sầu riêng Việt không nằm ở việc bán được bao nhiêu tấn hàng hôm nay, mà nằm ở việc khách hàng nước ngoài còn muốn mua tiếp trong nhiều năm tới hay không.

Nếu mỗi nhà vườn đều làm đúng hơn một chút, giữ chất lượng hơn một chút, thì trái sầu riêng Việt sẽ không chỉ bán được hôm nay, mà còn có thể đi rất xa trong tương lai.

Tham khảo thêm các sản phẩm chuyên dùng cho nông nghiệp:
Phân đạm cá – Phân cá hữu cơ cho nông nghiệp
Phân đậu nành – Đạm hữu cơ thuỷ phân từ đậu nành
Phân Humic hữu cơ 95% Acid Powder
Phân bón sinh học WEHG – 100% thảo mộc thiên nhiên
Máy đo pH và độ ẩm đất DM15
Máy đo EC trong đất HI98331
Chế phẩm sinh học Em Gốc (EM1)
Chế phẩm sinh học Em AG (Em gốc) chuyên dùng ủ phân
Chế phẩm Trichoderma (Bio-TC)